KİTAP TANITIMLARIM 257.

“ZASTROZZI” – Percy B. Shelley, Everest Y., 158 s., 1. Basım, 2024.

 

“Frankenstein” efsanesinin yaratıcısı Mary Shelley’nin eşi, İngiliz romantiklerinin meşhur isimlerinden, aslen şairliğiyle bilinen Percy Shelley’nin (1792-1822) ilk romanı… İkinci romanı olan “StIrvyne” da yine Everest Yayınları’nın “Karanlık Sular” dizisinden, nedense bundan önce yayımlanmıştı ve onu da tanıtmıştım. Bu roman, tarz olarak diğerine benziyor ama kurgu daha oturaklı ve tutarlı. Yine gotik-romantik, dram ve gizem de barındıran, temelinde bir aşk üçgeninin yer aldığı bir roman. Aşk, arzu-tutku, intikam, gücün yıkıcı doğası gibi karanlık psikolojik temalar işleniyor. Ölüm kol geziyor. Din-inanç ve Ateizm de (yazarın kendisi de ateisttir) dikkat çekici şekilde işleniyor. Shelley, bu romanı 17 yaşındayken yazmış; çok genç oluşunun etkisi görülüyor, romantizm dozu şiddetli. (Bu arada, 29 yaşında denizde boğularak ölmüş). Velakin burada Yeşilçam’ın erken dönem senaryolarına cuk oturacak egzajere dramatizasyon mevcut (bu terimden sonra sokakta magandalar tarafından linç edilen entel karikatür karakteri muamelesi yapabilirsiniz bana). Ergenlikte aşk ve diğer duyguların çok şiddetli yaşandığını kim bilmez sonuçta.

Kitap yine yazarın diğer romanı gibi numaralandırılmış ama isimleri yazıyla yazılmış bölümlere ayrılmış. On yedi bölüm var ama yedinci bölüm boş; diğer romanında da iki bölüm boştu, yazar bunu kasıtlı yapıyor olabilir. Ancak, orada boş bölümlerden sonra bir kesinti-atlama oluyordu gidişatta, arada boşluk oluşuyordu. Burada onu hissetmiyorsunuz. 4 ana karakter var: Kontes Matilda [Önsöz kısmında da belirtildiği gibi, o dönemin gotik kurgularında ne kadar meşhur bir kadın ismi bu yahu; bakınız: Horace Walpole’un “Otranto Şatosu”, Matthew Lewis’in “Keşiş (Şeytanın Gizli Yüzü)” romanı, Mary Shelley’nin zaten direkt “Mathilda” isminde romanı var (bunların hepsinin tanıtımını bloğumda bulabilirsiniz)], Verezzi, Julia ve kanun kaçağı Zastrozzi.  Olayın özeti ise şöyle: Matilda, Verezzi’ye âşık (karşılıksız); Verezzi, müstakbel eşi Julia’yı seviyor (karşılıklı); Matilda, Zastrozzi’den Julia’yı öldürmesini istiyor; Zastrozzi’nin ise Verezzi’den intikam almak için geçmişe bağlı şahsi nedenleri var (finalde ortaya çıkıyor, sürpriz). Bunlardan başka Zastrozzi’nin hizmetkârları Bernardo, Ogo, Bianca; Matilda’nın hizmetçisi Ferdinand, bir engizisyoncu, bir rahip, bir yargıç vs. yan karakterleri sayabiliriz. Bir de roman, John Milton’un “Kayıp Cennet” klasiğinden bir epigrafla açılıyor (“Frankenstein” romanının girişinde de aynı kitaptan bir alıntı vardır). Şimdi, olayları daha detaylı anlatacağım:

DİKKAT! SPOILER BAŞLANGICI!

Kanun kaçağı Pietro Zastrozzi ve iki hizmetkârı Bernardo ile Ugo, maskeler takarak, Verezzi'yi yaşadığı Münih yakınlarındaki handan kaçırır ve onu bir mağaraya götürürler. Verezzi demir kapılı bir odaya kilitlenir ve zincirlerle duvara bağlanır. Ancak, Verezzi kaçmayı başarır ve yaşlı bir kadın olan Claudine, Verezzi'nin kendi evinde kalmasına izin verir. Verezzi, Matilda'yı bir köprüden atlamak üzereyken kurtarır. Onunla arkadaş olur, Matilda, Verezzi'ye âşık olur ve onu kendisiyle evlenmeye ikna etmeye çalışır. Ancak Verezzi, Julia'ya âşıktır. Matilda, Verezzi'ye Venedik yakınlarındaki şatosunda veya malikânesinde konaklama sağlar. Onu baştan çıkarmak için yaptığı yorulmak bilmez çabalar başarısız olur. Zastrozzi, Verezzi'ye işkence etmek ve azap çektirmek için bir plan yapar. Julia'nın öldüğüne dair yalan bir söylenti yayar. Verezzi, Julia'nın öldüğüne ikna olmuştur. Perişan ve duygusal olarak parçalanmış bir halde pes eder ve Matilda ile evlenmeye razı olur. Julia’nın hala hayatta olduğunu öğrenen Verezzi ihanetinden o kadar rahatsızdır ki kendini öldürür. Matilda da intikam almak için Julia'yı öldürür. Zastrozzi ve Matilda cinayetten tutuklanır. Matilda pişman olur. Ancak Zastrozzi, engizisyon önünde meydan okumaya devam eder. Yargılanır, suçlu bulunur ve ölüme mahkûm edilir.

Zastrozzi’nin annesi, babası tarafından terkedilmiş ve genç yaşta yoksulluktan ölmüş. Zastrozzi de intikam için öz babasını öldürmüş. Verezzi de Zastrozzi’nin üvey kardeşiymiş. Zastrozzi, babasının tüm soyunu lanetlemek istemiş. Verezzi'yi intihar etmeye zorlayarak Zastrozzi, amacının Hristiyan dininin intiharı yasaklamasına dayanarak Verezzi'nin ruhunun ebedi lanetlenmesini sağlamak olduğunu itiraf ediyor. Açık sözlü bir ateist olan Zastrozzi, dini ve ahlakı reddederek ve "öfke dolu vahşi bir kahkaha atarak" işkence sehpasında ölüme gidiyor finalde.                   SPOILER SONU! 

Zastrozzi, acımasız ve çok öfkeli. Yazarın ikinci romanındaki Wolfstein karakterine benziyor. Romandaki bazı kısımlarda mantık fazla zorlanmış gibi. Fakat en azından yazar, kendi bilincini yansıtmış gibi; sırf insanlar eğlensin diye roman yazmamış yani; şiddet unsurları ve kâfirlik mutlaka o dönemde birçok okuyucuyu rahatsız etmiştir. Ayrıca, şairliğinin etkisi özellikle doğa betimlemeleri ve karakterlerin içsel çatışkılarını anlatırken yansıyor ve okuma deneyimini daha kaliteli kılıyor. Ayrıca engizisyon olduğuna göre, olaylar yazıldığı zamandan daha eskide Ortaçağ’da geçiyor olmalı.

Romantizm sevenler ve gotik edebiyatın erken dönem örneklerini okumak isteyenler için kitaplıklarında “Zastrozzi”nin yeri olmalı.

Yorumlar

Yorum Gönder

SİZİN İÇİN ÖNERİLEN DİĞER İNCELEMELER

Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 81. “KÖPEK KALBİ” (Собачье сердце) – Mihail Bulgakov, İş Bankası Y., 132 s., 10. Basım, 2019. “U-u-u-u-u-u-hu-hu-huhu-uu! Ah. Bana bakın, ölüyorum! Son duamı uğulduyor tipi kemeraltında, ben de onunla birlikte uluyorum. Bittim artık, bittim. Halk Ekonomisi Merkez Sovyeti çalışanları için yeterli beslenme yemekhanesinin önünde, kafasına kirli bir külah geçirmiş alçak bir aşçı kaynar su döktü üstüme ve sol böğrümü haşladı. Adi herif, bir de proleter olacak! Tanrım, çok acıyor! Kemiklerime kadar eritti kaynar su. Şimdi uluyorum, uluyorum, uluyorum ama ne faydası var ki ulumanın? Ne yaptım ki ben ona? Ne? Halk Ekonomisi Sovyeti’ni yiyip bitirecek değilim ya çöplüğünü eşelemeyle? Açgözlü pislik. Suratına bir bakın denk gelirseniz: Tam bir yağ tulumu! Bakır suratlı hırsız. Ah, insanlar, insanlar! Külahlı bana kaynar su ikram ettiğinde öğlendi. Şimdi hava karardı, Preçistenka itfaiye bölüğünden soğan kokusu geldiğine göre saat öğleden sonra dört civarı olmal...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 1.        “TÜNEL” (El tünel) – Ernesto Sabato, Ayrıntı Y., 152 s., 2. Basım, 2016. Kitap; mizantrop, nihilisttik egzistansiyalist (Sartre ve Camus etkisi belli burada) olarak tanımlayabileceğimiz bir ressamın, kendisini anladığını düşündüğü bir kadının peşinden gidip, kadının da ona ilgi göstermesi sayesinde bir ilişkiye başlayarak, adamın aşırı kıskançlığı ve takıntıları yüzünden (üstelik kadın hiçbir şey yapmamasına ve hayatında kör kocası, birkaç kuzeni ve kafası dolduğunda tek başına huzur bulduğu deniz kenarı bir kulübesinden başka bir şey olmamasına rağmen) en sonunda kadını öldürmesini, birinci ağızdan anlatıyor. Bu tek cümleyle tüm kitabı iyi özetlemiş olduğumu düşünüyorum. Paranoyak olduğunu anlıyoruz tabi adamın. Aşk olarak isimlendirdiği şey kendi takıntısından başka bir şey değil. 150 sayfayı 39 bölüme bölmüş olan yazarın dili de rahat ve akıcı. Tek akşamda bitirdim kitabı. Öncelikle, yazarın iyi bir edebiyatçı olduğunu söyle...
Devamı
Resim
KİTAP TANITIMLARIM 199. “VOODOOLAR ARASINDA”   - Mary Alicia Owen ve Lefcadio Hearn, Laputa Y., 78 s., 1. Baskı, 2022.   Yayınevinin, “Araştırma-İnceleme” dizisi kapsamında yayımlanan kitap, iki yazardan ikişer makale/bildiri ve Hearn’den 3 kısa öykü/anekdot içeriyor. On dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru tarihleniyor yazılar. Kitabın topiği, Haiti’nin resmi dinlerinden biri de olan, Batı Afrika kökenli ruhçu-animist bir dini sistem ve dünya görüşü olan Voodoo. Büyüler, ritüeller içeren bu akımın, dönemindeki ABD’de bazı bölgelerdeki etkinliği ve yansımalarını irdeliyor yazılar. İçerik şöyle: Mary A. Owen’dan; “Voodoolar Arasında” (Among the Voodoos) ve “Voodooculuk” (Voodooism), Lefcadio Hearn’den ; “New Orleans Batıl İnançları” (New Orleans Superstitions), “Son Voodoo” (Last of the Voudoos) ve 3 öykü (Siyah Aşk Tanrısı, Beyazlar İçinde, Şeytanın Yakutu). Afrika’dan Amerika kıtasına gelmiş/köle olarak getirilmiş insanların bölgeye taşımış olduğu Voodoo ve ...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 43.   “GECE TABLOLARI” (Nachtstücke) – E.T.A. HOFFMANN, Can Y., 346 s., 1. Basım, 2012.   “ Oy tahta bebecik! Dön, güzel tahta bebecik!” İçinde yaşadığım çevreden uzaklaşmak, okumaya başladığım ilk zamanlarda öncelikli amaçlarımdan birisiydi. O yüzden hep, olmadığım yer ve zaman daha çok ilgimi çekerdi. Özellikle; gelişmiş teknolojinin olmadığı, etrafı ekranlar ve diğer elektronik eşyaların sarmadığı, tamamen kaba ve güvensizlik içinde devinen kaotik, kalabalık modern dünyanın gürültülü ve ışıltılı metropolleri yerine doğanın içinde konuşlandırılmış, ulaşımın at arabalarıyla yapıldığı ve az insanın yaşadığı büyük şatoların-konakların yer aldığı o birkaç asır öncesinin Avrupası beni hep etkilemiştir. Olabildiğince saygılı, kibar iletişim şekline hep hayran oldum ama yaşadığım çağ ve yerde çok nadiren yakalayabildim bunu. Hepimiz sanki birbirimizden daha kaba, daha duygusuz, daha kötü, daha bencil, daha çıkarcı olmak için yarışıyor gibiyiz. Bu...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 126-128.   M. R. JAMES:   “HAYALET ÖYKÜLERİ” (Ghost Stories) – İthaki Y., 174 s, 1. Baskı, 2020.   “KONT MAGNUS & Diğer Hayalet Hikayeleri” – Kozmostar Y., 62 s., 1. Baskı, 2018.   “KAYIP KALPLER & Diğer Hayalet Hikayeleri” – Kozmostar Y., 71 s., 1. Baskı, 2018.   “Sıçanlar olmalı… Başka ne olabilir ki!”   Korku fanları kaçırmayın! Tanıtımımın sonuna yazacağım cümleyi başa yazdım ki dikkatinizi çekebileyim. Lovecraft’tan Stephen King’e, Christopher Lee’ye kadar, korku konusunda usta birçok dev ismi etkilemiş birisinden bahsedeceğiz. Dr. Montague Rhodes James, hayalet öyküleri konusunda türün en iyi ve etkili yazarı kabul ediliyor, hakkını da veriyor. 1862 doğumlu İngiliz yazar (korkunun beşiği memleket), aslında bir akademisyen. Ortaçağ araştırmacısı, müze işletmecisi ve Cambridge’de rektör yardımcılığı da yapmış. Aslında bir edebiyatçı değil. Öyküleri ilk önce arkadaşlarını korkutmak için anlatırmış, so...
Devamı
Resim
    KİTAP TANITIMLARIM 48-61.   LOVECRAFT KİTAPLARI.   REN KİTAP (6 KİTAP – 2200 s., 2019):                                                              1.       “DELİLİK DAĞLARINDA” – 349 s.                                        2.       “CTHULHU’NUN ÇAĞRISI” – 360 s.                                                    ...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 110.   “MAYHEM 1986 – 1993”- Sub Y., 224 s., 1. Baskı, 2020.   Norveçli sansasyonel Black Metal grubu MAYHEM'in ilk dönemlerinde yaşanan olaylara, içeriden ışık tutan bu arşivlik kitaba yaptığım tanıtımı  BURADAN okuyabilirsiniz. Tanıtımımı yayınlayan Cenk Ansen ve Extreminal oluşumuna teşekkür ederim.
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 26.   “KİNYAS VE KAYRA” – Hakan Günday, Doğan Y., 531 s., 1. Baskı, 2003.   “There’s no plan. That’s the fucking plan!” “Trainspotting” kitabındaki karakter Renton   “Bir meslek, bir kariyer, bir aile seç; ev eşyaları seç, berbat bir evinde üfleyip püfleyerek yumurtladığın veletlerin yanında gebermeyi seç. Hayatı seç. Neden böyle bir şey yapayım ki? Ben hayatı seçmemeyi seçtim.” diyordu. Yeraltı edebiyatında sık rastladığımız bu varoluşsal sorun, ilk kez bir kitabını okuduğum Hakan Günday’ın bu ilk kitabında da temel mesele olarak karşımıza çıkıyor. Başlangıçta birbirinden pek ayıramadığım karakterler, genç yaşta ailelerini terk etmiş, 3 farklı ülkede spontane yaşayan, uyuşturucu ve silah kaçakçılığıyla para kazanan, bolca şiddete karışan tipler. Temelde yaşama, topluma, sisteme ve hemen hemen her şeye uyumsuz, her şeyi eleştiren, nefret yüklü, erdem ve ahlakla ilgilenmeyen, cinayet ve tecavüzden kaçınmayan karakterler. En temel sosyolo...
Devamı
Resim
KİTAP TANITIMLARIM 151. “VİY” – Nikolay Gogol, İthaki Y., 125 s., 1. Baskı, 2020. “Viy’i getirin! Gidip Viy’i getirin diyordu ölü.”   Tanıtımlarımda ağırlıklı olarak 19. Yüzyıl gotik korku eserlerine yer veriyorum, bilen bilir. Coğrafya olarak ise genellikle Britanya ve ABD’li yazarların yoğunluğunu görüyorum okumalarımda. Almanya, Fransa gibi diğer batı ülkeleri yazarları da akabinde geliyor diyebilirim. Yine aynı zamanlarda, 1800’lerin başlarında doğmuş Gogol ise Ukraynalı. Edebiyat dünyasında dev bir isim olan yazarın adının eski Türkçeden geldiği, manasının “Göğün rengi” olduğu iddia ediliyor. “Ölü Canlar” adlı klasik romanı ve oyunları, hicivli komedi tarzında öyküleriyle bilinen yazarın, İthaki “Karanlık Kitaplık” serisinden yayımlanan bu kitapta ise 3 adet korku öyküsüne yer verilmiş. Hemen, Batı-Doğu farkı göze çarpıyor. Özellikle kültür, sosyal hayat, insan ilişkileri anlamında. Dönemdeki türün batılı eserlerinde vakur, sakin, saygılı iletişim, aristokratlar, gör...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 24.   “ANTİK EDEBİYATTA HAYALET HİKÂYELERİ” – D. Felton, 1. Baskı, 2002. “Ölülerin kemikleriyle dolu urnelerden iniltiler yükseldi. Sonra içlerinden yol geçmeyen korularda silahların çarpışması ve bağırışlar duyuldu. Hayaletler çarpışmak için toplanıyordu.   Korku edebiyatı tutkunu olarak, hayalet öyküleri deyince aklımıza neler gelir? Modern dünyada benim aklıma hemen Shirley Jackson’ın “Tepedeki Ev”i geliyor ama daha eskilere gittiğimizde neler biliyoruz? M.R. James, Henry James, Sheridan Le Fanu da 1-2 asır öncesinden aklıma gelenler. Peki, ilk öyküler hangileriydi ve hayaletler ilk ne zaman öykülerde yer almaya başladı? Benim bildiğim, gotik edebiyatın ilk eseri sayılan, Horace Walpole’un “Otranto Şatosu” ile başladı, ancak durum hiç de öyle değilmiş. Bir doktora tezinin değiştirilmesiyle hazırlanmış kitap, bizi işte bu hayalet öykülerinin bilinen yazılı ilk örneklerine götürüyor. Tam 2 bin yıl önce Eski Yunan ve Roma’da, günümüzde bildiği...
Devamı