KİTAP TANITIMLARIM 225.

“MOZAİK: Toplu Öyküler” (Mosaique) – Prosper Mérimée, Fihrist Y., 103 s., 3. Baskı, 2023.

 

Aslen Georges Bizet'in yazarın ölümünden sonra aynı adlı eserinden uyarladığı operanın ünü nedeniyle, “Carmen” novellasıyla tanınan Fransız Mérimée (1803-1870), Romantizm akımının önemli temsilcilerinden ve aynı zamanda kısa öykü ile kısa romanın (novella) öncülerinden.  Diğer romantikler gibi o da eserlerinde atmosfer yaratmak için pitoresk ve egzotik ortamları, ayrıca fantastik ve doğaüstü temalarla Orta Çağ'ı sıklıkla kullanmış. Bu türde Poe'nun çağdaşı ve Maupassant'ın öncülü… Turgenyev, Puşkin ve Gogol hayranı. Hayran olduğu Rusçayı öğrenmiş ve bu yazarlar dâhil zamanında bazı Rus klasiklerini Fransızcaya cevirmiş. Yazarlığı yanında tarihçi, arkeolog, akademisyen.

“Mozaik”, kimin yazdığı belirtilmemiş bir Önsöz ile yazarın yedi adet öyküsünden oluşuyor. Daha önce de dört öyküsünün toplandığı bir kitabı tanıtmıştım (Ille’deki Venüs) ve bu kitaptaki ilk 3 öykü orada da yer alıyor (çeviriden dolayı isimlerindeki küçük nüanslarla). Öykü listesi şöyle: “Mateo Falcone”, “XI. Charles’ın Sanrısı”, “Tabya Zaferi”, “Federigo”, “Tamango”, Trictrac Oyunu” ve “Etrüsk Vazosu”.

Yazarın tarihçi ve arkeolog kimliği öykülere yansımış durumda ki çeşitli coğrafyalarda ve zamanlarda geçen öyküler. Bu yüzden de adı “Mozaik” olsa gerek, kültürel bir mozaik oluşturuyorlar. Sade bir dille ve kendisine özgü ironik bir tonla yazmış. Karakterleri arasındaki güç çatışması (erkek-kadın, köle-efendi, baba-oğul vb.), adalet, çıkarcılık, aşırı tutkular, aşk, intikam, şiddet, zulüm, dehşet, ölüm gibi temalarla karşılaşıyoruz. Genellikle suçlular, haydutlar, kaçakçılar gibi toplum dışı karakterler var. Olaylar çok hızlı gelişiyor ve sonlara doğru gerilim artıyor ve bazen aşırılıkla son buluyor. Yazarın kendine özgü tarzı görünüyor olsa da öyküleri etiketlersem yine çeşitlilik çıkıyor karşıma: macera, savaş-şiddet, gerilim-korku, mistisizm-mitoloji-din, aşk-romantizm…

“Mateo Falcone” son derece acımasızdır. Değerlere, kurallara sıkı sıkıya bağlı olmanın duygulara yer bırakmayacak şekilde acımasız sonuçlar doğurabileceği ana fikri üzerine kuruludur. Oğul Falcone, bir ödül karşısında bir kanun kaçağını saklar ama daha başka bir ödül karşılığında onu ele verir.  Bunu öğrenen baba Mateo Falcone’un gazabı korkunç olacaktır. Adalet ve töre kavramları irdelenmekte.

“XI. Charles’ın Sanrısı”, İsveç kralı XII. Charles’ın bir akşam sarayın hayaletlerle dolu bir odasında tanık olduklarını aktaran bir korku öyküsü. Gerçek tarihçe de içermekte. Yazarın burada da tarihçiliği iş başında. Öyküdeki paranormal fenomen başarılı bir korku bölümü yaratır. Biraz İsveç tarihi bilmek hikâyeden alınacak tadı arttırabilir.

“Tabyanın Zaferi”, savaş atmosferi ve hikâyeleri sevenler için okunabilir. Rus-Fransız savaşında tabyayı ele geçirmeye çalışan Fransız bir teğmenin gözünden anlatılmakta. Aksiyon, gerilim tarzında.

“Federigo”, fantastik/mitolojik bir öykü. Eski bir anlatı gibi. Yunan mitolojisi-Hıristiyanlık karışımı. Kumarbaz Federigo’nun bir akşam evinde İsa peygamber ve havarilerini ağırlamasıyla başlıyor. Kumarbaz daha uzun bir yaşam uğruna onları,  cehennem bekçisi Pluton’u vb. alt ediyor.

“Tamango”, on sekizinci yüzyıldaki köle ticaretine dikkat çeken bir egzotik macera-şiddet öyküsü. Tamango Adındaki siyahi köle tüccarının sattığı kölelerle birlikte bir gemide esir düşmesiyle başlıyor. İsyan ve iç savaş çıkıyor gemide vs. Avrupa uygarlığı, sömürgecilik, iktidar mekanizmaları eleştiriliyor alttan. Şiddetin sonuçları irdeleniyor.

“Trictrac Oyunu”, kumarbaz bir teğmenin hile yapmasıyla ve eylemlerinin sonuçlarıyla baş edememesiyle gelişen, aşk da içeren bir psikolojik gerilim.

“Etrüsk Vazosu” ise diğerlerinden farklı olarak sosyeteden bir karakter içeriyor. Bu genç adamın bir dulla olan ilişkisi ve bir vazo ekseninde gelişen kıskançlığı, iç monologlarla örülü olarak işleniyor. Sosyetenin yozlaşması eleştirilmekte.

Olay odaklı öykünün erken dönem örneklerini okumak isteyenler için; tarih, şiddet-savaş, tutku ve aşkla yoğrulmuş mistik, mitolojik, fantastik, korku, macera, gerilim “mozaiği” sunan, hızlıca okunanlardan derleme. Önemli bir yazarı tanımak için anahtar. En iyi korku öyküleri gibi bir şey aramayın ama… Gerçekçi öyküler de var, doğaüstü de… Çok etkilendiğim öyküler olmasa da benim en keyifle okuduklarım “Federigo” ve “Tamango” oldu. Sıradaki…

Yorumlar

Yorum Gönder

SİZİN İÇİN ÖNERİLEN DİĞER İNCELEMELER

Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 81. “KÖPEK KALBİ” (Собачье сердце) – Mihail Bulgakov, İş Bankası Y., 132 s., 10. Basım, 2019. “U-u-u-u-u-u-hu-hu-huhu-uu! Ah. Bana bakın, ölüyorum! Son duamı uğulduyor tipi kemeraltında, ben de onunla birlikte uluyorum. Bittim artık, bittim. Halk Ekonomisi Merkez Sovyeti çalışanları için yeterli beslenme yemekhanesinin önünde, kafasına kirli bir külah geçirmiş alçak bir aşçı kaynar su döktü üstüme ve sol böğrümü haşladı. Adi herif, bir de proleter olacak! Tanrım, çok acıyor! Kemiklerime kadar eritti kaynar su. Şimdi uluyorum, uluyorum, uluyorum ama ne faydası var ki ulumanın? Ne yaptım ki ben ona? Ne? Halk Ekonomisi Sovyeti’ni yiyip bitirecek değilim ya çöplüğünü eşelemeyle? Açgözlü pislik. Suratına bir bakın denk gelirseniz: Tam bir yağ tulumu! Bakır suratlı hırsız. Ah, insanlar, insanlar! Külahlı bana kaynar su ikram ettiğinde öğlendi. Şimdi hava karardı, Preçistenka itfaiye bölüğünden soğan kokusu geldiğine göre saat öğleden sonra dört civarı olmal...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 1.        “TÜNEL” (El tünel) – Ernesto Sabato, Ayrıntı Y., 152 s., 2. Basım, 2016. Kitap; mizantrop, nihilisttik egzistansiyalist (Sartre ve Camus etkisi belli burada) olarak tanımlayabileceğimiz bir ressamın, kendisini anladığını düşündüğü bir kadının peşinden gidip, kadının da ona ilgi göstermesi sayesinde bir ilişkiye başlayarak, adamın aşırı kıskançlığı ve takıntıları yüzünden (üstelik kadın hiçbir şey yapmamasına ve hayatında kör kocası, birkaç kuzeni ve kafası dolduğunda tek başına huzur bulduğu deniz kenarı bir kulübesinden başka bir şey olmamasına rağmen) en sonunda kadını öldürmesini, birinci ağızdan anlatıyor. Bu tek cümleyle tüm kitabı iyi özetlemiş olduğumu düşünüyorum. Paranoyak olduğunu anlıyoruz tabi adamın. Aşk olarak isimlendirdiği şey kendi takıntısından başka bir şey değil. 150 sayfayı 39 bölüme bölmüş olan yazarın dili de rahat ve akıcı. Tek akşamda bitirdim kitabı. Öncelikle, yazarın iyi bir edebiyatçı olduğunu söyle...
Devamı
Resim
KİTAP TANITIMLARIM 199. “VOODOOLAR ARASINDA”   - Mary Alicia Owen ve Lefcadio Hearn, Laputa Y., 78 s., 1. Baskı, 2022.   Yayınevinin, “Araştırma-İnceleme” dizisi kapsamında yayımlanan kitap, iki yazardan ikişer makale/bildiri ve Hearn’den 3 kısa öykü/anekdot içeriyor. On dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru tarihleniyor yazılar. Kitabın topiği, Haiti’nin resmi dinlerinden biri de olan, Batı Afrika kökenli ruhçu-animist bir dini sistem ve dünya görüşü olan Voodoo. Büyüler, ritüeller içeren bu akımın, dönemindeki ABD’de bazı bölgelerdeki etkinliği ve yansımalarını irdeliyor yazılar. İçerik şöyle: Mary A. Owen’dan; “Voodoolar Arasında” (Among the Voodoos) ve “Voodooculuk” (Voodooism), Lefcadio Hearn’den ; “New Orleans Batıl İnançları” (New Orleans Superstitions), “Son Voodoo” (Last of the Voudoos) ve 3 öykü (Siyah Aşk Tanrısı, Beyazlar İçinde, Şeytanın Yakutu). Afrika’dan Amerika kıtasına gelmiş/köle olarak getirilmiş insanların bölgeye taşımış olduğu Voodoo ve ...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 43.   “GECE TABLOLARI” (Nachtstücke) – E.T.A. HOFFMANN, Can Y., 346 s., 1. Basım, 2012.   “ Oy tahta bebecik! Dön, güzel tahta bebecik!” İçinde yaşadığım çevreden uzaklaşmak, okumaya başladığım ilk zamanlarda öncelikli amaçlarımdan birisiydi. O yüzden hep, olmadığım yer ve zaman daha çok ilgimi çekerdi. Özellikle; gelişmiş teknolojinin olmadığı, etrafı ekranlar ve diğer elektronik eşyaların sarmadığı, tamamen kaba ve güvensizlik içinde devinen kaotik, kalabalık modern dünyanın gürültülü ve ışıltılı metropolleri yerine doğanın içinde konuşlandırılmış, ulaşımın at arabalarıyla yapıldığı ve az insanın yaşadığı büyük şatoların-konakların yer aldığı o birkaç asır öncesinin Avrupası beni hep etkilemiştir. Olabildiğince saygılı, kibar iletişim şekline hep hayran oldum ama yaşadığım çağ ve yerde çok nadiren yakalayabildim bunu. Hepimiz sanki birbirimizden daha kaba, daha duygusuz, daha kötü, daha bencil, daha çıkarcı olmak için yarışıyor gibiyiz. Bu...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 126-128.   M. R. JAMES:   “HAYALET ÖYKÜLERİ” (Ghost Stories) – İthaki Y., 174 s, 1. Baskı, 2020.   “KONT MAGNUS & Diğer Hayalet Hikayeleri” – Kozmostar Y., 62 s., 1. Baskı, 2018.   “KAYIP KALPLER & Diğer Hayalet Hikayeleri” – Kozmostar Y., 71 s., 1. Baskı, 2018.   “Sıçanlar olmalı… Başka ne olabilir ki!”   Korku fanları kaçırmayın! Tanıtımımın sonuna yazacağım cümleyi başa yazdım ki dikkatinizi çekebileyim. Lovecraft’tan Stephen King’e, Christopher Lee’ye kadar, korku konusunda usta birçok dev ismi etkilemiş birisinden bahsedeceğiz. Dr. Montague Rhodes James, hayalet öyküleri konusunda türün en iyi ve etkili yazarı kabul ediliyor, hakkını da veriyor. 1862 doğumlu İngiliz yazar (korkunun beşiği memleket), aslında bir akademisyen. Ortaçağ araştırmacısı, müze işletmecisi ve Cambridge’de rektör yardımcılığı da yapmış. Aslında bir edebiyatçı değil. Öyküleri ilk önce arkadaşlarını korkutmak için anlatırmış, so...
Devamı
Resim
    KİTAP TANITIMLARIM 48-61.   LOVECRAFT KİTAPLARI.   REN KİTAP (6 KİTAP – 2200 s., 2019):                                                              1.       “DELİLİK DAĞLARINDA” – 349 s.                                        2.       “CTHULHU’NUN ÇAĞRISI” – 360 s.                                                    ...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 110.   “MAYHEM 1986 – 1993”- Sub Y., 224 s., 1. Baskı, 2020.   Norveçli sansasyonel Black Metal grubu MAYHEM'in ilk dönemlerinde yaşanan olaylara, içeriden ışık tutan bu arşivlik kitaba yaptığım tanıtımı  BURADAN okuyabilirsiniz. Tanıtımımı yayınlayan Cenk Ansen ve Extreminal oluşumuna teşekkür ederim.
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 26.   “KİNYAS VE KAYRA” – Hakan Günday, Doğan Y., 531 s., 1. Baskı, 2003.   “There’s no plan. That’s the fucking plan!” “Trainspotting” kitabındaki karakter Renton   “Bir meslek, bir kariyer, bir aile seç; ev eşyaları seç, berbat bir evinde üfleyip püfleyerek yumurtladığın veletlerin yanında gebermeyi seç. Hayatı seç. Neden böyle bir şey yapayım ki? Ben hayatı seçmemeyi seçtim.” diyordu. Yeraltı edebiyatında sık rastladığımız bu varoluşsal sorun, ilk kez bir kitabını okuduğum Hakan Günday’ın bu ilk kitabında da temel mesele olarak karşımıza çıkıyor. Başlangıçta birbirinden pek ayıramadığım karakterler, genç yaşta ailelerini terk etmiş, 3 farklı ülkede spontane yaşayan, uyuşturucu ve silah kaçakçılığıyla para kazanan, bolca şiddete karışan tipler. Temelde yaşama, topluma, sisteme ve hemen hemen her şeye uyumsuz, her şeyi eleştiren, nefret yüklü, erdem ve ahlakla ilgilenmeyen, cinayet ve tecavüzden kaçınmayan karakterler. En temel sosyolo...
Devamı
Resim
KİTAP TANITIMLARIM 151. “VİY” – Nikolay Gogol, İthaki Y., 125 s., 1. Baskı, 2020. “Viy’i getirin! Gidip Viy’i getirin diyordu ölü.”   Tanıtımlarımda ağırlıklı olarak 19. Yüzyıl gotik korku eserlerine yer veriyorum, bilen bilir. Coğrafya olarak ise genellikle Britanya ve ABD’li yazarların yoğunluğunu görüyorum okumalarımda. Almanya, Fransa gibi diğer batı ülkeleri yazarları da akabinde geliyor diyebilirim. Yine aynı zamanlarda, 1800’lerin başlarında doğmuş Gogol ise Ukraynalı. Edebiyat dünyasında dev bir isim olan yazarın adının eski Türkçeden geldiği, manasının “Göğün rengi” olduğu iddia ediliyor. “Ölü Canlar” adlı klasik romanı ve oyunları, hicivli komedi tarzında öyküleriyle bilinen yazarın, İthaki “Karanlık Kitaplık” serisinden yayımlanan bu kitapta ise 3 adet korku öyküsüne yer verilmiş. Hemen, Batı-Doğu farkı göze çarpıyor. Özellikle kültür, sosyal hayat, insan ilişkileri anlamında. Dönemdeki türün batılı eserlerinde vakur, sakin, saygılı iletişim, aristokratlar, gör...
Devamı
Resim
  KİTAP TANITIMLARIM 24.   “ANTİK EDEBİYATTA HAYALET HİKÂYELERİ” – D. Felton, 1. Baskı, 2002. “Ölülerin kemikleriyle dolu urnelerden iniltiler yükseldi. Sonra içlerinden yol geçmeyen korularda silahların çarpışması ve bağırışlar duyuldu. Hayaletler çarpışmak için toplanıyordu.   Korku edebiyatı tutkunu olarak, hayalet öyküleri deyince aklımıza neler gelir? Modern dünyada benim aklıma hemen Shirley Jackson’ın “Tepedeki Ev”i geliyor ama daha eskilere gittiğimizde neler biliyoruz? M.R. James, Henry James, Sheridan Le Fanu da 1-2 asır öncesinden aklıma gelenler. Peki, ilk öyküler hangileriydi ve hayaletler ilk ne zaman öykülerde yer almaya başladı? Benim bildiğim, gotik edebiyatın ilk eseri sayılan, Horace Walpole’un “Otranto Şatosu” ile başladı, ancak durum hiç de öyle değilmiş. Bir doktora tezinin değiştirilmesiyle hazırlanmış kitap, bizi işte bu hayalet öykülerinin bilinen yazılı ilk örneklerine götürüyor. Tam 2 bin yıl önce Eski Yunan ve Roma’da, günümüzde bildiği...
Devamı