KİTAP TANITIMLARIM 280.

“GÜLLER TEPESİNDE” (Na Wzgorzu Roz) – Stefan Grabinski, İthaki Y., 86 s., 1. Baskı, 2026.

 

Polonyalı Grabinski’nin (1887-1936) daha önce trenlerde geçen öykülerden oluşan bir kitabını okumuş, beğenmiş ve tanıtmıştım: Hareket İblisi 

Bu kitap da yine diğeri gibi İthaki’nin “Karanlık Kitaplık” dizisinden yayımlanmış durumda ülkemizde. Tanıtımlarımda en çok yer verdiğim dizi sanırım. Hem çok sayıda kitap basması hem de korku, gerilim ağırlıkta olması bunun nedeni. Grabinski’nin bu kitapta 6 adet kısa öyküsü yer alıyor. Karanlık fantezi, psikolojik gerilim ve korku etiketlerini yapıştırabilirim öykülere. İnsan bilincinin karanlık dehlizleri, benlik ve gölge imgesi, bazı psikolojik fenomenler, metafizik korku, mekân psikolojisi, dekadan çöküş estetiği bu tekinsiz öykülerde karşımıza çıkıyor. Poe’daki gibi karakterler kendi algıları ya da bunların getirdiği korkunç durumlarla savaşıyorlar. Güzellik ve huzurla dehşet ve ölümün dikatomik şekilde bir arada bulunması çarpıcı. Öykü listesi şöyle:

“Güller Tepesinde”

“Çılgın Çiftlik”

“Tanjant Üzerinde”

“Şaşı”

“Gölge”

“Deniz Kenarındaki Villada”

Öykülerdeki karakterler dünyayı normal insanlardan çok daha keskin ya da özel duyularla algılıyorlar. Gerçekliğin sadece insan duyularının izin verdiği kadar olduğu ve duyuların keskinleştiği ya da özelleştiği durumlarda normal dünyanın çökeceği ana fikri var. Karakterler genellikle dış dünyadan izole olmuş entelektüel ve hassas kişiler. Kendi zihinlerinin yarattığı sanrılar ile dışarıdaki metafizik gerçeklik arasındaki çizgi tamamen siliniyor. İnsan rasyonalizmi, evrenin ve insan zihninin karanlık, tekinsiz köşelerini açıklamada yetersiz kalıyor. Ayrıca gerçeklik bazı simgelere (gölge gibi) dönüşüyor. Trajik kehanetler gerçekleşiyor. Yazar, aceleci bir olay örgüsü yerine atmosfer yaratmaya odaklanıyor. Dili ağır değil ama zengin. Özellikle doğa, mekân ve koku tasvirlerinde kelimeleri bir ressamın fırçası gibi kullanıyor. Cümle yapıları, karakterlerin psikolojik durumuna ya da yaşadıklarına göre dalgalanıyor. Karakterler sakin ve izole iken uzun ve dingin cümleler karşımıza çıkarken; karakterin akıl sağlığı bozulduğunda ve/veya dehşet anı yaklaştığında cümleler kısalıyor ve hızlanıyor ritim.  Teknik, bilimsel terimlere de yer yer rastlıyoruz ama az. Altı öykünün beşi birinci şahıs anlatıcı ağzıyla yazılmış (sadece “Tanjant Üzerinde” üçüncü şahıs).  Bakış açısı tamamen ana karakterlerin zihnine odaklanıyor. Anlatım o kadar öznel ki, okuyucu olarak biz de ana karakterlerle birlikte aynı sanrıları görmeye ve/veya aynı dehşetleri yaşamaya başlıyoruz (içten). Doğaüstü ya da doğal, dehşet yaratan olguların nedenleri konusunda ise bilinmezlik bırakıyor yazar genelde (severim). 

Kitaba da adını veren ilk öyküde sinestezik bir karakter karşımıza çıkıyor. Anlatıcı, yalnızca kokusunu alarak görsel detaylarını verebilmektedir her şeyin. Güller içinde bakir bir tepe keşfeder kokusunu takip ederek. Ancak, bu güzel ve huzurlu kokular içinde bir olumsuz koku da vardır. Bunu keşfe çıkan anlatıcıyı dehşet bir manzara beklemektedir. Yukarda bahsettiğim romantizm ve gotik korkunun iç içeliğine güzel bir örnek. Aklıma Depresif Black Metal grubu Lifelover’ın “Pulver” albümü kapağı geldi.

“Çılgın Çiftlik” gerçekleşen kehanetle ilgili. Aslında açık bir kehanet yok. Bir çiftlik evinde duvardaki korkunç bir çizim sahnesinin gerçekleşmesi var. Doğaüstü bir gizem mi yoksa karakterin kendi zihninin oyunu mu? “Tanjant Üzerinde” ise en felsefi ve gizemli öykü. Sinirsel bir hasarla tedavi de görmüş ana karakterin dünya ve gerçeklik algısıyla ilgili teorilerine, dolayısıyla zihnine dalıyoruz. Fikirler silsilesinin sonu şok bir eyleme varıyor.

“Şaşı”, öyküsünde anormallik korkusu ve kimlik bölünmesi işleniyor. Şaşı birinden nefret eden anlatıcı onunla girdiği düelloyu kazanır ama sonra yalnız yasadığı evinde onun seslerini duymaya başlar duvarların ardından. Gerçekliğin kırıldığı pencereler anormal gözler midir kulaklar mı? Bakışlar, bir insanın zihnindeki sapkınlığı veya metafizik bir gücün varlığını dışarı sızdıran birer çatlak mı yoksa bu zihnin oyunu duyuları mı aldatıyor? Final oldukça imgesel. Yüzleştiğimiz kendimiz miyiz yoksa nefret ettiklerimiz mi?

“Gölge”de ise perdeye yansıyan ve hareketsiz bir gölge, gelecekteki ya da o andaki değil, şimdiyle bağlantılı geçmişteki korkunç bir olay anını yansıtmaktadır. Aslında bu yansıyı da o an odadaki bazı eşyaların rastgele konumu yaratır. Son derece ilginç, gizemli… Tesadüf mü yoksa yine doğanın insan aklını aşan dinamikleri mi iş başında? Son öykü “Deniz Kenarındaki Villa’da” ismine baktığımızda yine ilk öykü gibi huzurlu, dingin bir doğa ortamı çizerken yine tezat olarak korkunç olaylara sahne oluyor. Anlatıcının şair arkadaşı, yakın bir zaman önce görünüşe göre kazada ölmüş bir şairi taklit ediyor gibi görünmektedir. Sadece şiirlerinde de değil, tavır ve davranışlarıyla (Xenomimia)… Ortaya çıkan bir nesneyle işin aslı anlaşılır. Rüyalar aracılığıyla ölen şair intikam alır. Yoksa yine bilinçaltı mı?

Romantizmin duygusallığı, gotiğin karanlığı ve rasyonalizmin soğukkanlılığını aynı potada eriten bu kısa psikolojik gerilim/korku kitabını türün sevenlerine tavsiye ederim.